دسته ها

بایگانی

آمارگیر

افراد آنلاین : 2
بازدید امروز : 531
بازدید دیروز : 829
بازدید این هفته : 2993
بازدید این ماه : 16486
بازدید کل : 573040

اخبار

برنامه درسی دکتر پرچمی در ترم دوم سال تحصیلی ۹۹-۱۳۹۸

برنامه درسی دکتر پرچمی در ترم دوم سال تحصیلی ۹۹-۱۳۹۸ به شرح زیر می باشد.

ادامه ...

بررسی تطبیقی کسب و کارهای خانگی در راستای تحقق سیاستهای کلی اشتغال

مقاله "بررسی تطبیقی کسب و کارهای خانگی در راستای تحقق سیاست های کلی اشتغال" منتشر شد. چکیده به دلیل تغییرات ...

ادامه ...

برنامه درسی دکتر پرچمی در ترم اول سال تحصیلی ۹۹-۱۳۹۸

برنامه درسی دکتر پرچمی در ترم اول سال تحصیلی 99-1398 به شرح زیر می باشد. ایمیل شخصی دکتر داود پرچمی: ...

ادامه ...

رابطه سرمایه های کارکنان با تعهد سازمانی آنان (در ادارات دولتی تهران)

ارائه مقاله رابطه سرمایه های کارکنان با تعهد سازمانی آنان (در ادارات دولتی تهران) در دومین کنفرانس بین ...

ادامه ...

کسب وکار خانگی امکانی برای کارآ فرینی متخصصان مطالعه موردی انگلستان

ارائه مقاله کسب وکار خانگی امکانی برای کارآ فرینی متخصصان مطالعه موردی انگلستان در کنفرانس کارآفرینی دانشگاه شریف. رویکرد ...

ادامه ...

تجربه دوزبانه ها از فرایند یادگیری و پیشرفت تحصیلی در مدرسه

ارائه مقاله تجربه دوزبانه ها از فرایند یادگیری و پیشرفت تحصیلی در مدرسه در دومین کنفرانس بین المللی بررسی مسایل جاری ...

ادامه ...

اسطوره مادری و پیامدهای اجتماعی و حقوقی آن در ایران

ارائه مقاله اسطوره مادری و پیامدهای اجتماعی و حقوقی آن در ایران  نقش مادری، نقشی پرزحمت اما لذت بخش است ...

ادامه ...

موضوع یابی؛ خلاقیت و تلاقی عین وذهن

ارائه مقاله موضوع یابی؛ خلاقیت و تلاقی عین وذهن در کنفرانس کنفرانس سالانه پژوهش در علوم انسانی و مطالعات اجتماعی یکی از ...

ادامه ...

بسترهای اجتماعی اقتصاد مقاومتی

مقاله بسترهای اجتماعی اقتصاد مقاومتی در مجموعه مقالات اولین همایش اقتصاد مقاومتی، بررسی برنامه ها و متون تیر ماه ...

ادامه ...

دانشگاه و توانایی ایفای نقشهای اجتماعی دانشجویان

انتشار مقاله دانشگاه و توانایی ایفای نقشهای اجتماعی دانشجویان  در دومین کنفرانس ملی جامعه شناسی و علوم اجتماعی   نظم اجتماعی انتظارات ...

ادامه ...

گزارش درس مطالعات میدانی در جامعه شناسی

گزارش دانشجویان درس مطالعات میدانی در جامعه شناسی:

به طور کلی در عرصه علم رابطه محقق و موضوع می تواند مستقیم یا غیرمستقیم باشد. جامعه شناسان بر خلاف انسان شناسان در طول تاریخ رشته خود کم تر در میدان تحقیق حاضر بوده اند. با گذر از علل چنین رویکردی، امروزه این خلا در فضای دانشگاهی و پژوهشی جامعه شناسی احساس می شود که دانشجویان و محققان ارتباط مستقیم قابل قبولی با موضوع رشته خود ندارند. البته تعداد اندکی از جامعه شناسان وجود دارند که اهمیت این مسئله را به خوبی دریافته و با حضور در کشورها و محیط های اجتماعی گوناگون شناخت غنی و واقع بینانه ای از جوامع به دست می آورند. محقق باید به لحاظ نظری و روشی چنان آماده باشد که در سفرهایی کوتاه با ثبت دقیق وقایع و معرف ها به سرعت شناخت علمی لازم از محیط را کسب کند. این توانایی بطور طبیعی با قدمت مطالعات و تحقیقات و تجربه حاصل از آنها در محققین ایجاد می گردد.یکی از راه هایی که کشورهای پیشرفته  برای کسب شناخت درباره مناطق هدف خود استفاده می کنند اعزام چنین افرادی به مناطق مورد نظرآنان می باشد. این امکان وجود داردکه با آموزش، فرا گیری و ایجاد چنین توانایی در زمان کوتاه تری در افراد بوجود آید. درس مطالعات میدانی در جامعه شناسی با هدف آموزش و ترویج چنین رویکردی طراحی شده است. ضرورت و نیاز چنین درس و یا دوره ای با سفر هابرماس به ایران و برخی اخبار منتشره ( صرف نظر از صحت و سقم آنها) پس از سفر احساس و محتوای اولیه آن با مبتنی بر تجربیات شخصی استاد (دکتر داود پرچمی) در سفرهای داخلی و خارجی، بویژه سفرهای علمی با دانشجویان طراحی شد. نقطه آغاز تدوین درس به بازگشت تیم دانشگاهی شهید بهشتی به سرپرستی استاد از سفر علمی تاجیکستان (تابستان ۱۳۹۰) بازمی گردد. این درس دارای ۲ واحد- یک واحد نظری و یک واحد عملی- است که برای مقطع کارشناسی ارشد ( این درس برای افرادی ارائه می شود که تا دانش تخصصی لازم در این رشته را داشته باشند) جامعه شناسی طراحی شده است. این درس پس از تنظیم و تصویب محتوا و سر فصل های آن در دانشگاه شهید بهشتی، اولین مرتبه در نیم سال اول سال تحصیلی ۹۲-۹۱ با تاکید بر این سرفصل ها ارائه گردید:

  1. مروری بر مهم ترین نظریه های نظم، تغییرات و مسائل اجتماعی
  2. عملیاتی سازی و معرف سازی مهم ترین متغیرهای اجتماعی
  3. روش مشاهده و مصاحبه پیشرفته
  4. جامعه شناسی تصویری
  5. مهم ترین مهارت های پژوهشگری
  6. اخلاق در مطالعات جامعه شناسی میدانی

با توجه به این که یک واحد درس به انجام فعالیت های عملی از سوی دانشجویان اختصاص دارد در طول ترم دو تمرین اصلی برای رسیدن به این هدف طراحی شد.

knowshare

۱-     هر دانشجو موظف بود به صورت فردی و با انتخاب خود در یک میدان کوچک- چون بازار، میدان میوه و تره بار، فروشگاه بزرگ (زنجیره ای)، بیمارستان، حوزه علمیه، دادگاه و غیره- آموخته های خود را تمرین نماید.

۲-    در پایان ترم، دانشجویان کلاس با همراهی دستیارانی از دانشجویان کارشناسی و تحت سرپرستی استاد درس به شهر جندق- واقع در استان اصفهان- سفر کردند. سفر به جندق، سفری علمی بود که همراه با یافته هایی ارزشمند می توانست برای روشن و منظم ساختن ذهن و در سطحی وسیع تر کمک به اثبات و پیشرفت دانش جامعه شناسی و محقق شدن اهداف درس مطالعات میدانی در جامعه شناسی نقطه شروع مناسبی باشد. فرایند این پژوهش علمی از ابتدای جلسات درس مطالعات میدانی در جامعه شناسی آغاز شد و پس از عبور از مباحث نظری و روشی لازم، در پایان دو پرسشنامه و دو مشاهده نامه- برای سنجش متغیرهای محیط های شهری و روستایی- برای مرحله سنجش تدوین گردید. در یک تقسیم کار علمی، هر گروه مسئول سنجش بخشی از پرسشنامه و مشاهده نامه شد. البته این بدان معنا نبود که هر گروه به طور کامل فقط بر متغیرهای مختص خود متمرکز گردد. همه اعضا می بایست تمرین جامعه شناسی را از طریق مشاهده و مصاحبه درباره تمام متغیرهای مهم انجام می دادند. دانشجویان با مشاهده بخش های مختلف این شهر کوچک – که هنوز نظام اجتماعی ساده ای داشت- داده های فراوانی در قالب عکس و یادداشت های میدانی گردآوری کردند . این داده ها بعد از سفر، توسط دانشجویان کارشناسی ارشد مورد تحلیل قرار گرفت و در نهایت گزارشی تحلیلی از جندق به نگارش درآمد و نمایشگاه کوچکی از عکس های نیز در گروه جامعه شناسی دانشگاه شهید بهشتی دایر شد.

هر سفری و به خصوص سفر علمی می بایست همراه با اندوخته و آموخته هایی برای فرد محقق باشد، به طوری که بتوان از این یافته ها در راستای پیشبرد بهتر علم و ساختن جامعه ای بهتر کمک گرفت.

دانشجویان  با توجه به مشاهدات و مصاحبه های خود، در جلسات شبانه در جندق و پس از بازگشت در تهران،  نقاط مثبت این سفر را بیان کردند و در پایان به ارائه پیشنهادات جهت رفع نقاط ضعف و بهبود  سفر های بعدی در زمینه مطالعات میدانی پرداختند.

نظرات دانشجویان:

 « مهم ترین اندوخته این سفر، خودشناسی عمیقی است که در سفر حاصل گردید، اینکه فرد بتواند به ارزیابی کلی جایگاه خود در مسیر دانش دست زند، علاوه بر این سفر جندق دانش نظری و دانش تجربی را در ذهن فرد متبادر می سازد. در صورتی که فرد نوعی بخواهد در زمینه علمی توانمند باشد و سهمی در پیشرفت علمی جامعه خویش داشته باشد می بایست به تقویت هر دو بعد بپردازد.»

« محقق  با کار میدانی، از کار نظری محض فاصله می گیرد و با جامعه، فرهنگ و واقعیت ها آشنا می شود، مسائل را  لمس می کند و در حین انجام کار از آن لذت می برد و از لحاظ علمی رشد می کند؛ در واقع دانشجوی این درس نظریات و تئوری ها را به صورت عملی مورد استفاده قرار می دهد، نظریه ها و مفاهیم را مورد آزمون قرار می دهد و در نهایت میزان ابطال پذیری آن ها را نیز بررسی می کند. »

“در واقع تحقیق میدانی سبب می شود دانشجو با محیط درگیر و آشنا شود که درگیر شدن، تجربه شخصی و مشاهده دقیق، در کناراستفاده از مطالب نظری بسیار اهمیت دارد . “

“تاکید بر اهمیت تئوری و چارچوب نظری در جمع آوری اطلاعات در این روش موجب تنظیم فکر و توجه و دقت بیشتر به مسائل موجود در محیط اجتماعی می شودکه در راستای تحقق اهداف کلاس در طول ترم بوده است “

« مبحث ارتباط بین میدان ها و حوزه های مختلف در جامعه است، به نوعی چه ارتباطی بین نهاد حقوق و مذهب، یا مذهب و اقتصاد یا سیاست و خانواده می تواند در سطحی و در سطح دیگر بین تمام این حوزه ها وجود داشته باشد، این نگاه چند بعدی و ترکیبی که در این سفر محقق شد اهمیت والایی در تبیین تئوریکی از مسائل به همراه دارد . به عنوان مثال و با توجه به حوزه انتخابی حقوق  می توان گفت مهم ترین کارکرد نهاد حقوق و نهاد امنیت به طور کلی، تنظیم روابط اجتماعی و به اجرا گذاشتن قوانین مصوب، حل مناقشات موجود میان اعضای جامعه و جلو گیری از نادیده انگاشتن حقوق دیگران  و  ….. می باشد. زمانی که به شهر جندق به عنوان شهری با بافت سنتی و مذهبی خاص می نگریم متوجه عدم نیاز و ضرورت نظارت (پر هزینه) رسمی و عدم رجوع به پاسگاه به عنوان بخشی از سازمان اجتماعی نهاد حقوق و امنیت، برای تنظیم روابط اجتماعی اعضای جامعه می شویم، در عوض آن چه که ما می بینیم رفع اختلافات و مناقشات حداقلی از مجاری غیر رسمی، یعنی رفع این مشکلات به شیوه جوامع قدیم همراه با میانجی گری ریش سفید و به صورت پنهانی، که خود این امر می تواند به طور غیر مستقیم نشان دهنده ی سازگاری و مدارای اجتماعی، و نشانگر ویژگی های همبستگی مکانیکی ( دورکیم ) و اهمیت فراوان مذهب باشد ( تقویت بعد تئوریکی ). »

“جندق شهری بود با بافت مذهبی- سنتی که می توان تا حدودی نمایی از کار کلاسیک ها به خصوص دورکیم را در آن مشاهده نمود، همراه با سطح بالای اعتماد و امنیت اجتماعی که تمام این موارد به نوبه خود می تواند مدلی کوچک از جامعه را به ذهن فرد محقق وارد نماید، به خصوص که کوچکی محیط می تواند در نظم دهی به چارچوب ذهنی فرد محقق و به خصوص در داشتن بینشی علمی و جامعه شناختی و تبیین علمی پدیده های اجتماعی و روابط بین آنها کمک نماید که در اینجا اهمیت فراوان مبانی و مفاهیم جامعه شناسی خودنمایی می کند که استاد محترم این مفاهیم را مکرر گوشزد کردند.”

« آگاهی از ضعف دانش تجربی است ولیکن آنچه که در پایان سفر می توان رسید این  است که دانش تجربی صرفا نمی تواند و نباید محدود به کاربرد فنونی چون مشاهده، مصاحبه و … باشد بر خلاف آن چه که در ابتدای امر به نظر می رسد. اینکه محقق تا چه اندازه بتواند از دانش نظری خویش در عمل استفاده نماید و یا به عبارتی در ضمن مشاهده منظم، به بررسی منظم تئوریکی مبادرت ورزد، حائز اهمیت والایی است که هر فرد پژوهشگری می بایست این هنر را در خود تقویت نماید».

«تغییر زاویه دید در زمان حضور دریک محیط اجتماعی نسبت به گذشته و تمرین برای کنار گذاشتن قضاوت های مبتنی بر پیشینه محقق، داشتن دیدگاه نظری در زمان حضور در میدان،کاربست نظریه های مرتبط و تلاش برای انطباق مشاهده ها و یافته ها با تئوری های موجود در ذهن، مهم ترین دستاورد های این سفر بود».

«گروه بندی در طول سفر و وجود دو نقش سرگروه (دانشجویان کارشناسی ارشد) و زیرگروه (دانشجویان کارشناسی) که از بعد آموزشی در ارائه و انتقال اطلاعات در سفر مفید و به نوعی موجب ایجاد وحدت میان اعضای سفر در راستای رسیدن به هدف مشترک و اصلی است، به تقویت نگاه علمی در سفر کمک می کرد. علاوه بر این شرایط آزمایشگاهی خوبی برای عضویت و کار در یک گروه علمی بود. همچنین تجربیات فردی فراوانی نیز برای پختگی دانشجویان داشت».

« برگزاری جلسه برای ارائه گزارش کار در طول سفر که موجب رفع اشکال و تنظیم و تکمیل یافته های گروه می شد.با تجربه این سفر روش های ورود به میدان بزرگ تر و مطالعه حوزه ها و نهادهای گوناگون در محیط شهری آموخته شد که این امر موجب تقویت نگاه جامعه شناختی در دانشجویان می شود».

“هر سفر علمی می بایست به  تقویت توان پیش بینی جامعه شناختی کمک نماید. حال با توجه به شرایط کلی اجتماعی- اقتصادی و فرهنگی و سیاسی از یکسو و از طرف دیگر با توجه به شرایط خاص جامعه مورد بررسی  می توان در مورد آینده این میدان را تا حدودی پیش بینی کرد.”

پیشنهادات دانشجویان:

 «اعضای کلاس جلسات بیشتری قبل از ورود به میدان نیاز دارند تا با ذهن آماده تری وارد میدان شوند و همچنین جلسات اختصاصی بعد از سفر که به تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده بپردازند، زیرا هرکس با زاویه دید خود میدان را بررسی کرده و برخی مواقع مباحثات مورد نظر می تواند داده های بیشتر، بهتر و کارآمد تری را به اعضا بدهد که این در راستای تحقق هدف عالی کلاس می باشد».

«مشارکت دانشجویان قبل از شروع ترم برای تنظیم و ارائه مطالب به آشنایی و شناخت بیشتر واحد درسی با توجه به جدید بودن آن، افزایش سرعت و تنظیم برنامه کلاسی کمک می کند اگر قبل از شروع امکان برگزاری یک جلسه با حضور استاد و اعضای کلاس در خصوص پاسخ به سوالات احتمالی از جانب دانشجویان و توجیه اعضا باشد در افزایش کیفیت مطالب موثر خواهد بود».

« در هم آمیختگی حوزه های نزدیک و هم پوشانی آنها یکی از نکاتی است که باید به آن ها توجه کرد و به تفکیک حوزه ها از یکدیگر پرداخت».

«با توجه به هدف اصلی کار که مطالعه میدانی شهر جندق و درصدد بررسی نهادهای مختلف در قالب ادارات و سازمان های مرتبط با نگاه تئوریک بود اگر برنامه زمان بندی سفر به گونه ای باشد که با تعطیلی  پایان هفته و محدودیت زمانی در سازمان های مورد مطالعه مواجه نشود می توان گفت بازدهی و کیفیت کار افزایش خواهد یافت».

«در رابطه با  هدف کلی  سفر،  علاوه بر تمرین مطالعه جامعه شناختی یک میدان اجتماعی نسبتا بزرگ، می توان دستاورد مشخصی و نهایی را از مطالعه خود به عمل آورد ؛که این امر هم انگیزه ی فعالیت برای گروه های بعد را بیش تر می کند و در راستای آن می توان به ایجاد اقدامی برای بهتر شدن وضعیت موجود برای رسیدن به وضعیت مطلوب اندیشید، که البته اگر مشارکت اعضا هم داوطلبانه باشد بدون هیچ مشکلی می توان از  فعالیت عده ای که فرصت و علاقه و توانایی بیشتری برای مشارکت در ایجاد یک طرح مشخص و واحد دارند مدد جست و نتیجه سفر را  در قالب طرحی قابل ارائه و استفاده  تهیه کرد و به اطلاعات جامع و منسجم و منظمی از شهر جندق ارائه نمود. همان طور که اشاره شد این امر علاوه بر ایجاد انگیزه برای گروه های دیگر در سفرهای آینده به شهر جندق و یا هر شهر دیگر می تواند یک نمونه کار با ارزش باشد که البته  قابلیت تکمیل شدن را نیز داشته باشد».

« از آنجا که در پژوهش میدانی داشتن برخی مهارت ها و توانایی ها از جمله چگونگی عکس برداری و فیلم برداری، انواع شیوه های ثبت شواهد و نحوه برقراری ارتباط با سنخ های اجتماعی و ..در طول انجام تحقیق، لازم و به افزایش کیفیت کار کمک می کند، بنابراین اگر بتوان  در کنار مطالب مطرح شده در کلاس از وجود افراد ماهر در این موارد مثل عکاس، خبرنگار، بازپرس و… استفاده کرد، مفید است و درغیر اینصورت می توان از برخی فیلم های آموزشی مرتبط نیز  استفاده کرد. (مثلا امکان دریافت و پخش جلسه دادگاه و یا زندان که اغلب برای ورود به آن ها با مشکل مواجه هستیم) ».

امتحان پایان ترم:

به دنبال آموزش هایی که دانشجویان در سفر کسب کردند سعی شد امتحان پایان ترم مطالعات میدانی تناسب زیادی با ماهیت درس داشته باشد ودر آن تلاش شد تا مهارت هایی که دانشجویان در طی جلسات کلاس و سفر جندق به دست آوره بودند مجددا افزایش یافته و همچنین مورد سنجش قرار گیرد. بنابراین نخست فیلمی مستند از زندگی اجتماعی در شهر شانگهای چین به نمایش درآمد. این فیلم در واقع یک سفر مجازی به شهر شانگهای چین بود. دانشجویان در زمان تماشای فیلم، یادداشت هایی از معرف های اجتماعی برداشتند. سپس هر دانشجو ۲ ساعت زمان در اختیار داشت تا تحلیلی جامعه شناختی از مشاهدات خود ارائه نماید. مطالعات میدانی در طول عمر نیم ساله خود تجربیات بسیاری اندوخت که می توان گفت یک مسیر تکاملی را آغاز کرده است. بی تردید ایده این درس در سال های آینده در قالبی کامل تر به ارتقای سطح علمی دانشجویان جامعه شناسی کمک خواهد کرد.

امید است رویکرد این درس در دروس دیگر نیز مورد توجه قرار گرفته و شرایط لازم برای ارائه این درس در مقاطع دیگر نیز فراهم آید.


برچسبها: , , , , , ,

درج یک دیدگاه

دنبال کنید